De proefballonnen van Marcouch

Ahmed Marcouch is met voorsprong de bekendste stadsdeelvoorzitter van Nederland. Dat komt niet alleen omdat hij een goede voorlichter heeft, maar ook omdat hij zijn nek durft uit te steken. Of je nu een fan van hem bent of niet, de man valt er moeilijk van te beschuldigen dat hij laf is. Hij schopt met regelmaat tegen heilige huisjes en laat daarbij geregeld voor- en tegenstanders in verwarring achter.

Die verwarring ontstaat omdat Marcouch standpunten combineert die voor velen moeilijk te combineren zijn. Soms is hij een klassieke sociaal-democraat die voor emancipatie van vrouwen en homo’s pleit, dan weer is hij een hardliner als het om de aanpak van criminele jongeren gaat en tegelijkertijd is hij zeer coulant voor orthodoxe gelovigen en is hij bijvoorbeeld enthousiast over El Qaradawi, die verbonden is met de Moslim Broederschap. Het is een combinatie die niet binnen de geijkte politieke kaders past. Tegenstanders van Marcouch hebben deze tegenstelling opgelost door hem steevast en weinig origineel een ‘wolf in schaapskleren’ (1100 googlehits) te noemen.

De proefballonnen van Marcouch
Neem nu de afgelopen week: Marcouch pleit voor een homo-café in Slotervaart, hij wil voorlichting over homoseksualiteit laten geven door heteroseksuelen en hij krijgt tegelijkertijd een motie van wantrouwen aan zijn broek, onder andere omdat hij subsidiëring van salafisten niet uitsluit. De discussies op het internet gingen vervolgens vooral over de persoon Marcouch en weinig over de inhoud van zijn voorstellen.

homo-café
Allereerst het homo-caé. Dat dreigt in Slotervaart al snel een symbolische functie te krijgen. Het is een statement om duidelijk te maken dat homo’s in Slotervaart welkom zijn. Maar, homoseksuele jongeren die in een omgeving opgroeien waarin homoseksualiteit niet geaccepteerd wordt,  zullen overal het algemeen liever niet in de eigen buurt uitgaan. Marokkaanse jongeren uit Slotervaart met homoseksuele gevoelens zullen eerder naar een gay-bar in het centrum gaan of naar habibi ana, waar zowel homoseksuele als heteroseksuele Marokkaanse jongeren (vanwege de Arabische muziek) komen.
Interessant is de discussie over de vraag of het effectiever is voorlichting over homoseksualiteit te laten geven door homo’s of hetero’s. Het COC doet erg veel zinvol werk, maar het zou toch in sommige situaties misschien effectiever kunnen zijn om jongeren (allochtoon en autochtoon) van hun homofobie af te helpen met heterovoorlichters dan met homovoorlichters.

Motie van wantrouwen
Dan de subsidiëring van salafisten. Marcouch kreeg vorige week in zijn deelraad een motie van wantrouwen aan zijn broek. De motiekreeg steun van acht van de 21 deelraadsleden. Aanleiding voor de motie van wantrouwen was dat het stadsdeelbestuur de mogelijkheid openhoudt om “samen met salafisten ofsalafistische stromingen de antiradicalisering gestalte te gaan geven” en dat het stadsdeelbestuur ” voornemens is om de omstreden Notitie Kerk enStaat, die nooit in de stadsdeelraad behandeld is, te gebruiken als grondslag voor verder beleid”. De hele motie is hier bij Marcel Duyvestijn te lezen.

In de media is weinig tot niets verschenen over het debat in de raad van Slotervaart en op de site van het stadsdeel wordt er ook niets over gemeld. Behalve het liefdevolle PvdA-lid Duyvestijn, schreef alleen Marcouch-watcher Carel Brendel (schrijver van het Verraad van Links) erover op zijn weblog. Theodor Holman is al bang dat de sharia in Slotervaart wordt ingevoerd en de VVD heeft vervolgens op grond van het bericht kamervragen gesteld. Tot zover de berichtgeving.

Scheiding kerk en staat
Terug naar het onderwerp. Allereerst over de ‘omstreden’ notitie over de scheiding van Kerk en Staat. Formeel lijkt me dat de oppositie in Slotervaart een punt heeft. Het is redelijk dat zij niet klakkeloos een beleidsnotitie van een andere overheid als uitgangspunt van beleid wil overnemen, zonder hierover in de stadsdeelraad gesproken te hebben. De vraag is alleen wel of zo’n discussie inhoudelijk veel zoden aan de dijk zal zetten. Het staande beleid in Slotervaart is namelijk op geen enkel vlak in strijd met de stedelijke notitie. Slotervaart voert het Amsterdamse beleid de facto en al jaren uit.

Voor alle duidelijkheid eerst nog iets over de Amsterdamse notitie: Amsterdam heeft als een van de weinige, misschien wel als enige, Nederlandse gemeente een poging ondernomen een beleidsnotitie tes chrijven over de scheiding van kerk en staat. Aanleiding hiervoorwaren de weinig vrolijke perikelen over de Westermoskee en over Marhaba. In de heldere Amsterdamse notitie wordt beleid geformuleerd dat past in de Nederlandse traditie op dit terrein: in de verhoudingtussen kerk en staat mag geen institutionele zeggenschap over en weer zijn, evenmin als rechtstreekse inhoudelijke zeggenschap.

Het beginsel van de scheiding kerk en staat bepaalt samen met drie andere beginselen, te weten de vrijheid van godsdienst,het gelijkheidsbeginsel en de neutraliteit van de overheid, deverhouding tussen overheid en godsdienst(en). Zoals Job Cohen eerder ind e Volkskrant formuleerde: “Deze beginselen[verzetten] zich niet tegen de aanwezigheid van kerken en godsdiensten in het publieke domein of tegen elke betrekking van deoverheid met of elke vorm van steunverlening aan kerken en/ofinstellingen op religieuze of levensbeschouwelijke aard. Overleg ofdialoog tussen overheid en kerken of religieuze organisaties wordtevenmin uitgesloten. De beginselen verzetten zich evenmin tegen financiële banden tussen deze organisaties en de overheid.”

In Nederland domineert het inclusief neutrale overheidsbeleid,waarbij de overheid verschillende geloofs- en levensbeschouwelijketradities in evenredigheid tegemoet komt. Het kan voorkomen dat deoverheid extra faciliteiten biedt, zolang de overheid zich maarneutraal opstelt en opereert binnen de grenzen van hetgelijkheidsbeginsel en niet één religieuze groep voortrekt. Volgens de Amsterdamse notitie kan de overheid in Nederland ook kiezen voor een compenserende visie op neutraliteit.In dat geval kan de overheid een bepaalde religieuze groep meerondersteunen dan een andere, wanneer er sprake is van bijzondereomstandigheden of van een historische of structurele ongelijkheid dierechtgetrokken dient te worden.

De gemeente Amsterdam heeft gekozen voor eeninclusief neutraal overheidsbeleid, maar kan bijwijze van uitzondering kiezen voor decompenserende visie op neutraliteit.

Subsidiëring van salafisten?
Terug naar de salafisten. Samenwerking met of subsidiëring vansalafisten hoeft op geen enkele wijze strijdig te zijn met dewettelijke kaders en ook niet met het principe van scheiding van kerken staat zoals dat in de Amsterdamse notitie beschreven wordt. Zolang salafistische groepen zich aan de wet houden, en zich niet  schuldig maken aan terroristische activiteiten, mogen ze ook gesubsidieerd worden.

Maar, is samenwerking met salafisten dan ook wenselijk?
Salafisten worden al snel gelijk gesteld aan jihadisten. Dat is iets tekort door de bocht. Er zijn salafisten en salafisten. Het salafisme is een verzamelnaam van uiteenlopende bewegingen met als gemeenschappelijk kenmerk een compromisloze, rechtlijnige uitleg van de islamitische bronnen. In het moderne salafisme worden twee grote groepen onderscheiden: de Salafiyya Ilmiyya die geweld afwijzen ende jihadisten, de Salafiyya Jihadiyya,die de wereldwijde jihad propageren tegen zowel het Westen als Arabische regeringen.

Ik neem voor het gemak maar aan dat Marcouch niet open staat voorsamenwerking met en subsidiëring van de Salafiyya Jihadiyya. Hij zalvooral de salafi’s op het oog hebben die geweld afwijzen. Dezegelovigen behoren waarschijnlijk tot de orthodoxe gelovigen waaraan Marcouch de ruimte wil geven. (Zie ‘Mijn vader kwam te voet’ van Marcouch)

neo-radicalen
De AIVD signaleerde twee jaar geleden, in de nota radicale dawa in verandering een sterke opkomst van deze, niet gewelddadige salafisten, die door de AIVD ‘neo-radicalen’ werden genoemd. Heeft samenwerking met deze salafi’s zin?

In Engeland en sommige Arabische landen denken ze van wel. Daar wordtsamenwerking met niet gewelddadige salafisten als een belangrijkinstrument gezien om radicalisering tegen te gaan. In die landen zienze liever dat de jongeren streng gelovig worden, dan dat ze naar de wapens grijpen. Bovendien kunnen ze door te spreken met deze groepennog feeling houden met wat er binnen deze groepen leeft. Tenslottemenen ze dat een een orthodoxe beleving van de islam niet automatischhoeft te leiden tot extremisme. Sterker, de Britse geheime dienst MI5 concludeerde na een uitgebreid onderzoek onder andere dat er duidelijke aanwijzingen zijn dat een stabiele religieuze identiteit zelfs bescherming biedt tegen gewelddadige radicalisering.

kanttekeningen
In veel andere landen bestaan wel veel reserves tegen samenwerking met geweldloze salafisten. Daar bestaat de angst dat geweldloze salafisten zich makkelijk kunnen laten verleiden tot de gewelddadige jihad.Vergelijk het met de angst dat soft drugs gebruikers zich op den duur aan de hard drugs kunnen gaan vergrijpen.

Ook de AIVD maakte in eerder genoemd onderzoek (radicale dawa in verandering) kanttekeningen bij deze geweldloze ‘neoradicalen’, die volgens de dienst er naar streven

“naastde publieke ruimte een ruimte te creëren waarin een andere (rechts)ordegeldt dan de democratische rechtsorde. Het is de bedoeling om in de samenleving eigen, geïslamiseerde enclaves op te richten waarin geen plaats is voor andersdenkenden en andersgelovigen (exclusivisme). Hier gelden de wetten van de sharia boven de wetten van de Nederlandse overheid (parallellisme). Deze enclaves moet als bruggenhoofd dienenvoor het vergroten van macht. Het gaat dan niet alleen om fysieke enclaves op lokaal en landelijk niveau, maar ook om posities in demedia, op het internet, in het maatschappelijke middenveld of in het onderwijs.”

En ook al prediken ze geen geweld, de dienst ziet toch een hele reeks gevaren voor de Nederlandse rechtsstaat en democratie. Zo verwacht de AIVD forse druk van salafistische radicalen op geloofsgenoten en spanningen binnen de moslimgemeenschap of spanningen tussen moslims en niet-moslims. Bovendien is het volgens de dienst de vraag in hoeverre de salafisten uiteindelijk de Nederlandse rechtsorde respecteren en is het niet helemaal zeker dat de ‘neoradicale’ beweging de dawa(prediking) niet zal combineren met de gewelddadige jihad.

Het is een heldere waarschuwing die door Slotervaart moet worden meegenomen in de besluitvorming over mogelijke samenwerking metsalafisten. Tegelijkertijd is het ook interessant kennis te nemen van ervaringen in het buitenland, bijvoorbeeld Engeland, waar wel met salafisten wordt gewerkt.

Slotervaart

Terug naar Slotervaart. Interessant is de vraag in hoeverre de door Marcouch omarmde Amsterdamse notitie over de scheiding van Kerk enStaat de ruimte biedt om met salafisten in zee te gaan.

Samenwerking met salafisten botst in ieder geval niet met het principe van inclusieve en compenserende neutraliteit.

Maar, samenwerking met salafisten kan wel op gespannen voet staan met het gemeentelijke integratiebeleid waarnaar in de notitie over Kerk en Staat verwezen wordt. Voor het Amsterdamse integratiebeleid geldt namelijk dat integratie een kwestie is van ‘erbij horen en meedoen’. In haar integratienotitie schrijft de gemeente onder andere dat de overheid burgerschap kan

“ondersteunen door steun te gevenaan en de dialoog aan te gaan met organisaties en verbanden van burgersdie:

  • Het “erbij horen” en meedoen (dus: de integratie) van een bevolkingsgroep bevorderen en/of
  • het vertrouwen tussen bevolkingsgroepen onderling versterken en/of
  • uitnodigen tot participatie in de samenleving in dienst van anderen.

Ditkunnen zowel seculiere als religieuze en zowel gemengde als etnische organisaties zijn als ze maar de integratie bevorderen.”

 Het is een interessante vraag of Slotervaart ook deze uitgangspunten van het gemeentelijke integratiebeleid wil overnemen en of het stadsdeel denkt dat de salafisten aan deze voorwaarden kunnen voldoen.

Of je het nou eens bent met Marcouch of niet, de man is een van de weinige Nederlandse bestuurders die met originele voorstellen komt.Zijn voorstellen verdienen het om serieus en kritisch besproken te worden.Niet alleen in de raad van Slotervaart of op weblogs, ook op nationaal niveau.

Ewoud Butter is redacteur van het Allochtonenweblog. Hij schrijft momenteel met Lisa Arts voor ACB Kenniscentrum een boekje overde aanpak van radicalisering.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s