Marokko, mensenrechten en migranten

M6
De afgelopen maanden is er op het
Allochtonenweblog veel aandacht besteed aan Marokko en de relatie van
dat land met haar emigranten. Hieronder over deze onderwerpen een
‘factsheet’ en links naar een selectie van de artikelen die zijn
verschenen.

Marokko is een koninkrijk. De koning, Mohammed VI (afgekort M6),
wordt niet alleen beschouwd als wereldlijk leider, maar ook als
geestelijk leider. De Koning is opperbevelhebber van de strijdkrachten
en voorzitter van de Hoge Raad voor de Magistratuur. Alle belangrijke
politieke beslissingen moeten met zijn instemming worden genomen.
Aan
de laatste parlementsverkiezingen 2007 deden 33 partijen mee. Maar
liefst 24 fracties veroverden een plek in het Marokkaanse parlement. De
conservatieve partij Istiqlal (Onafhankelijkheid) won de verkiezingen
met 52 zetels, gevolgd door de islamitische Partij voor
Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (PJD) met 47 zetels. De socialistische
USF was de grootste verliezer en viel terug naar 36 zetels. De
invloedrijke islamistische beweging Adl wa al Ishan (Rechtvaardigheid
en Liefdadigheid) riep op tot een boycot van de verkiezingen. De
politieke partij van de Berbers, de Parti Democratique Amazigh (PDA) werd verboden.
Slechts
37 procent van de kiesgerechtigden trok naar de stembus en dat was een
dieptepunt. Volgens waarnemers een duidelijk teken van een wantrouwen
in de overheid. Na de verkiezingen vormden Istiqlal en de USF opnieuw
de regering onder leiding van premier Abbas El Fassi. In zijn kabinet
zijn zeven van de 34 ministers vrouw.
Afgelopen zomer is er een
34ste politieke partij opgericht: de Parti Authenticite et Modernite
(PAM). De oprichter van de partij is Fouad Ali el Himma, die al dertig
jaar de beste vriend van de koning is. De verwachting is dat El Himma
tegenwicht moet bieden aan de oprukkende islamisten van de Parti de la
Justice et du Developpement (PJD), die onlangs hardliner en
aartsconservatief Abdelilah Benkirane tot haar partijleider koos. PAM
zal, vanwege de directe link met de koning, waarschijnlijk een grote
aanhang verwerven.

Mensenrechten

In juli 1999 kwam
er na ruim dertig jaar een einde aan het bewind van Koning Hassan II.
Onder zijn regime, de jaren van lood genoemd, werden mensenrechten fors
geschonden. Vlak voor zijn dood kwamen er voorzichtig hervormingen tot
stand. De nieuwe koning, Mohammed VI ging hier mee door. Dit heeft
geleid tot een opener klimaat in Marokko. Er kan meer worden gezegd en
er is sprake van een grotere persvrijheid.

Om de jaren van lood te
verwerken en fouten te herstellen, stelde de koning een  nationale
verzoeningscommissie (Instance Equité et Réconciliation, IER) in.
Slachtoffers van het regime van Hassan II mochten voor de commissie hun
verhaal doen en een deel van de slachtoffers ontving een
schadevergoeding (van de 23000 dossiers hebben er 12000 een compensatie
in geld gekregen). Ook formuleerde de commissie een aantal
aanbevelingen.
Een aantal belangrijke onderwerpen blijven echter
erg gevoelig: de rol en positie van de monarchie, de islam en de
Westelijke Sahara.

Amnesty International vatte de mensenrechtensituatie in Marokko en de
Westelijke Sahara in 2007 als volgt samen: “De vrijheid van
meningsuiting, van vereniging en van vergadering werden nog steeds
beperkt en kritiek op de monarchie of andere onderwerpen die als
politiek gevoelig werden beschouwd, werd door de autoriteiten bestraft.
Mensenrechtenactivisten, journalisten, leden van de verboden politieke
groepering Al-Adl wal-Ihsan (Gerechtigheid en Liefdadigheid) en
Saharaanse tegenstanders van het Marokkaanse bestuur van de Westelijke
Sahara werden gearresteerd en vervolgd, en meer dan honderd islamisten
werden gedetineerd op verdenking van het plannen van of deelnemen aan
terroristische acties. Arrestaties en collectieve uitwijzingen van
migranten kwamen nog steeds voor. Er werden doodvonnissen uitgesproken,
maar de regering handhaafde het de facto moratorium op executies.
Ondanks het feit dat de autoriteiten een campagne tegen geweld tegen
vrouwen startten, duurde het geweld tegen vrouwen voort. Mannen werden
gevangengenomen wegens “homoseksueel gedrag”.”

Op een bijeenkomst op 1 december in Felix Meritis vertelde Ahmed el
Herzni, voorzitter van de mensrenrechtenbeweging Conseil Consultatif
des Droits des Hommes (CCDH), dat zijn organisatie zich de afgelopen
jaren voornamelijk heeft gericht op de schadevergoeding aan de
slachtoffers. Er is niet gekozen voor het berechten van de beulen.
Herzni: ‘Die beslissing was al genomen voordat ik bij de CCDH kwam. Ik
leg me daarbij neer. Zelf heb ik 12 jaar in de gevangenis gezeten en
zou persoonlijk mijn beulen wel gestraft willen zien, maar ik het is
moeilijk te bewijzen wie mij gemarteld heeft.’ Herzni liet op 1
december weten dat  de CCDH zich nu gaat richten op de scheiding der
machten, in het bijzonder op de onafhankelijkheid van de rechterlijke
macht. De aanwezige schrijver Asis Aynan reageerde hierop met de
opmerking dat een scheiding der machten inhoudsloos is wanneer de
koning aan het hoofd blijft staan van wetgevende, uitvoerende en
rechtsprekende macht.

Links:
Voor meer van Amnesty, zie hier en hier.  Of Human Rights Watch hier. Zie ook mensenrechten in marokko, de website van de Marokkaanse mensenrechtenorganisatie AMDH en Les prisons marocaines ne valent pas mieux que Guantanamo. Zie ook Conseil Consultatif des Droits de l’Homme (CCDH) – een gouvernementele mensenrechten instantie opgericht door wijlen Koning Hassan II

Vrouwenrechten

Na
zijn troonbestijging in 1999 kondigde Mohammed VI hervormingen aan die
de participatie van de Marokkaanse vrouwen in de samenleving moesten
bevorderen. In een toespraak tot het Marokkaanse Parlement stelde de
koning dat vrouwen nog steeds ondervertegenwoordigd zijn in de
maatschappelijke en politieke instellingen. Positieve discriminatie is
volgens Mohammed VI niet voldoende, men moet “een grondige verandering
in de versleten mentaliteit (al-caqliyyāt al-bāliyah) en in het
collectieve bewustzijn brengen, en de weg effenen voor de vrouw opdat
zij in alle geledingen van het nationale leven kan participeren”. Hij
introduceerde elf hervormingen op de Mudawwanah, het Marokkaans
familierecht, waaronder: de toekenning van de
gezinsverantwoordelijkheid aan beide echtgenoten, de toekenning van het
voogdijrecht aan de volwassen vrouw, de optrekking van de vereiste
leeftijd voor het huwelijk tot achttien jaar voor beide geslachten, de
beperking van de polygamie, de uitbreiding van het echtscheidingsrecht
van de vrouw en de vereenvoudiging van de huwelijksprocedures voor
Marokkanen in het buitenland zodat zij voortaan alle desbetreffende
procedures voor hun ambassades en consulaten kunnen regelen in plaats
van in Marokko. Alhoewel de regels ten gunste van vrouwen zijn
veranderd, is daarmee de gewenste mentaliteitsverandering nog niet
bereikt. De positie van de Marokkaanse vrouw is in verschillende lagen
van de bevolking nog erg zwak. Om hier wat aan te doen is niet alleen
wetgeving nodig, maar moet er volgens Latifa Jbabdi, parlementslid en
activiste van de Marokkaanse vrouwenbeweging, vooral wat verbeteren aan
de mentaliteit van de Marokkaanse bevolking.

Tamazight
Het ‘Berbers’ is de oorspronkelijke taal van
Marokko en ook nu nog de moedertaal van een groot deel van de
Marokkaanse bevolking. De taak kent drie grote dialecten: het Tarifit
(Noord-Marokko), Tamazight door  midden-Atlasberbers en het Tachelhit
(Hoge Atlas en het zuidoosten) van Marokko. De term Tamazight wordt in
toenemende mate gebruikt als overkoepelende term voor de verschillende
varianten.

Bij het opstellen van de eerste grondwet van het onafhankelijke
Marokko in 1962 werden de islam en het Arabisch uitgeroepen tot de
fundamenten van de Marokkaanse identiteit. Hierop volgde de arabisering
van de samenleving en werd culturele diversiteit, waaronder de
Amazightaal en -cultuur,  gezien als een bedreiging van de nationale
eenheid van het land.
In het jaar 2000 stelde de academicus
Mohamed Chafik het “Amazigh manifest” op. Hierin pleitte hij voor
erkenning van het Tamazight als nationale en officiële taal, het
herzien van de officiële geschiedenis en de opening van een debat over
de Amazighcultuur.  Op 30 juli 2001 liet Mohammed VI zich voor het
eerst positief uit over “de introductie van het Tamazight in het
nationale onderwijs”. Met de invoering van Tamazightonderwijs werd
begonnen in 2003, voorafgegaan door de opening, in 2001, van  het IRCAM
(Institut Royal de la Culture Amazighe) een multidisciplinair
Amazighinstituut, gevestigd in Rabat.
In het onderwijs wordt steeds meer de mogelijkheid geboden onderwijs in
Tamazight te krijgen. Toch geldt voor het merendeel van de leerlingen
dat ze nog steeds les krijgen in een vreemde taal (Arabisch of soms
Frans).
De laatste jaren zijn er steeds meer culturele Amazighfestivals, komen
er in Marokko, maar zeker ook in Nederland meer Tamazightorganisaties en is
er een toenemend aantal publicaties over de Amazightaal en -cultuur.
Toch blijft de officiële taal van Marokko het (Marokkaans-)Arabisch, werd de Parti Democratique Amazigh (PDA) verboden,
wordt de oprichting van een nationale Tamazight omroep gedwarsboomd en
zorgt de overheid niet of onvoldoende voor Tamazight sprekende
ambtenaren en/of tolken in gebieden waar lang niet iedereen het
Arabisch beheerst.
Nederlandse links:

Westelijke Sahara
De "Zuidelijke Provincies" of de "Marokkaanse Sahara" zijn de
Marokkaanse namen voor de Westelijke Sahara. In 1975 heeft Marokko een
groot deel van het gebied geannexeerd en een gewapend conflict met
Polisario om de Westelijke Sahara dat tot dat jaar een Spaanse kolonie
was. Behalve Marokko maakte ook Mauritanië aanspraak op het gebied. In
november 1975 organiseerde Hassan II de Groene Mars, waarbij 350.000
Marokkanen naar het grensgebied werden gezonden. In 1976 werd met steun
van Algerije de Arabische Democratische Republiek Sahara (ADRS)
uitgeroepen als een onafhankelijke staat. Alhoewel Marokko geen
volkenrechtelijke steun ondervond, annexeerde het land een groot deel
van de Westelijke Sahara. Eind 1991 werd een staakt-het-vuren en een
vreedzame regeling van het conflict overeengekomen. Dit zogenaamde
‘settlement plan’ hield in dat de bevolking van de Westelijke Sahara
zich middels een referendum uitspreekt over de definitieve status van
het gebied. Sindsdien wordt er gesteggeld over de uitvoering van het
referendum en alternatieve vredesvoorstellen.
Aanvankelijk
erkenden 81 landen de ADRS als een onafhankelijk land, maar veertig
daarvan hebben hun erkenning ingetrokken. De annexatie door Marokko
wordt niet officieel erkend, maar wordt wel gesteund door  25 staten.
Het laatste aanbod van Marokko is autonomie voor de deelgebieden, met
een eigen parlement maar wel binnen de territoriale eenheid van het
koninkrijk Marokko. Polisario wil liever een referendum over de
onafhankelijkheid, autonomie of integratie met het Koninkrijk Marokko.
Voor de Sahrawi’s blijft het een elementair mensenrecht zelf te mogen
beslissen over hun toekomst. Zie ook Africa’s last colony in Forbes.
Voor het merendeel van de Nederlandse Marokkanen is de Westelijke
Sahara overigens geen item. Ze steunen wat dit betreft de Marokkaanse
regering.
Links:

Of kijk hier (wikipedia), de westelijke sahara (uit belgie) of het vankaas blogspot

Marokko en haar migranten
Alhoewel Marokko de laatste
jaren behoorlijke economische groei heeft gekend, kent het land nog
steeds flinke armoede en zijn de verschillen tussen een kleine rijke
bovenlaag en een grote groep armen groter geworden. In vergelijking met
landen met een vergelijkbare rijkdom, kent Marokko tevens een relatief
beperkte toegang tot onderwijs en dientengevolge een hoog percentage
analfabetisme.
De Marokkaanse regering moedigde vanaf de jaren
zestig vooral uit de Berbersprekende gebieden – het zuiden en de Rif)
de arbeidsmigratie aan. De emigranten vormen voor Marokko een
belangrijke inkomstenbron: overmakingen door (arbeids)migranten naar
Marokko vormen bijna 10 % van het GNP, inmiddels rond de 5 miljard
euro. Daarnaast profiteert Marokko ook van de zogenaamde
netwerkeffecten van migratie: contacten met bedrijven en overheden uit
rijkere landen, investeringen en vooral ook kennis, zeker als migranten
terugkeren.

Bemoeienis
Onder meer uit economische overwegingen heeft
de Marokkaanse overheid zich altijd intensief bemoeid met haar
emigranten. Hiertoe financierde Marokko organisaties als de zogenaamde
‘Amicales’ (Amicales des Travailleurs et Commerçants Marocains à
l΄etranger), die als waakhond fungeerde om de verbondenheid van
migranten met Marokko niet te laten verslappen. Om meer grip te krijgen
op de geldstroom werd een ministerie voor de Marokkaanse gemeenschap in
het buitenland  opgericht, evenals de Al Amal-Bank en de Hassan II
stichting. Behalve geld namen de migranten echter ook oppositionele
ideeën mee, die voortkwamen uit een groeiend politiek bewustzijn van
arbeidsmigranten.
Mohammed VI nam in navolging van het rapport van
de Verzoeningscommissie IER  afstand van de oude methodes van controle,
zoals de ‘Amicales’. Om voldoende inkomsten te garanderen nam hij
maatregelen waardoor het voor migranten aantrekkelijker en
gemakkelijker werd geld en investeringen via de officiële kanalen te
laten lopen. Omgekeerd is het zeer moeilijk om vanuit Marokko grote
geldbedragen
over te maken naar Nederland: de Marokkaanse overheid blokkeert die
transacties, waardoor Nederlandse erfgenamen van Marokkanen weer terug
moeten naar Marokko en dat geld daar moeten uitgeven.

Omdat het voor Marokkanen bijzonder moeilijk is afstand te doen van
het Marokkaanse staatsburgerschap, houdt Marokko grip op zijn
emigranten (zie artikel van Thierry Baudet).
Denk daarbij aan juridische kwesties als familie- en erfrecht en de
problemen die
met de Marokkaanse overheid kunnen ontstaan wanneer je je kind een naam
geeft die niet op de Marokkaanse namenlijst staat, zoals bijvoorbeeld
een Berberse naam.

Toch worden er vanuit Marokko nog steeds uitspraken gedaan die
wrevel wekken en als ongewenste bemoeienis ontvangen worden. Dat was
bijvoorbeeld eerder dit jaar het geval toen de Marokkaanse minister van
migratie Ameur verklaarde dat de Arabische taal en Marokkaanse cultuur
meer onder migranten moet worden verspreid en dat hij de 3 miljoen
Marokkanen in het buitenland als de ‘de zeventiende provincie’
beschouwt.

CCME
Om de relatie met migranten te verbeteren heeft Marokko de Conseil de la Communauté Marocaine à l’Etranger (CCME)
opgericht. Op 6 november 2007 liet Mohammed VI in een toespraak weten:
"Ik heb besloten (…) tot de oprichting van een Raad voor onze
gemeenschap in het buitenland. Het wordt een representatieve,
efficiënte en geloofwaardige instelling, die zal worden geplaatst onder
mijn toezicht, en die mijn persoonlijke aandacht krijgt. "  De
adviesraad wordt om advies gevraagd met betrekking tot het beleid dat
betrekking heeft op de migranten, met name ten aanzien van religieuze
en culturele kwesties. Het orgaan heeft onder andere tot taak
voorstellen te doen die ten gunste komen van de positie van migranten
en die de betrekkingen met de ontvangende landen verbeteren. De raad
bestaat uit 50 leden, waarvan er nu 37 zijn benoemd. Hiervan zijn er
vier afkomstig uit Nederland: Nadia Bouras (historica aan de
Universiteit van Leiden), Abdou Menebhi (activist, voorzitter Emcemo),
Mohammed El
Ouafrassi (bestuurslid Marokkaans mensenrechten komité)en Khemmar El
Bakkali (imam in Den haag). De raad staat onder voorzitterschap
van Driss El Yazami, die in het dagelijks leven secretaris generaal is
van de in Frankrijk gevestigde Fédération Internationale des Ligues des
Droits de l’Homme (FIDH).

Onder
Marokkaanse Nederlanders vinden soms felle debatten plaats over de
politieke en
democratische ontwikkelingen in Marokko en de relatie van Marokko met
de Marokkaanse diaspora. Het was in voorbije jaren vooral het Emcemo
van de voormalige balling Abdou Menebhi dat hierover debatten
organiseerde (zie bijvoorbeeld de website monadara.eu).
De laatste jaren is de raad (CCME) waarin Menebhi zelf heeft plaats
genomen onderwerp van debat geworden. Eerst ging het over de rol van
Khadija Arib bij de oprichting van de raad, nu over de raad zelf.

De discussies gaan steeds weer vooral over de volgende vragen:

  • in hoeverre is er in Marokko echt sprake van democratische
    hervormingen en van verbetering van de mensenrechtensituatie? Is het
    glas half leeg of half vol?
  • in hoeverre vindt er bemoeienis vanuit Marokko plaats met de
    Marokkaanse migranten in Europa, waarom, en vormt deze bemoeienis een belemmering voor de integratie?
  • is het mogelijk je verbonden te voelen met Marokko en tegelijkertijd te integreren in Nederland?
  • wat is de beste strategie om verbetering te brengen in de
    democratische en mensenrechtensituatie in Marokko en om de bemoeienis
    van Marokko met haar diaspora te verminderen? Meewerken aan
    initiatieven van de Marokkaanse overheid, zoals de CCME om van
    binnenuit verbetering te brengen, of is het juist beter voor de
    oppositie te kiezen? Verdient Marokko vooral aanmoediging of juist
    vooral kritiek?

Lees verder veel meer in het dossier Marokko, of klik op één van de onderstaande links.

Adviesraad Marokkaanse Migranten is instrument in tentakels van Marokko (Mohammed Benzakour)
Maak betrokkenheid bij Marokko niet verdacht (Khdija Arib)
Marokko en mensenrechten
Debat over politieke ontwikkelingen

verbondenheid met Marokko is evident en legitiem (verklaring Menebhi, Dahhan, Bouras e.a.)
Marokko wil invloed op Marokkaanse diaspora vergroten (Hassan Bahara)
Wij zijn Nederlandse burgers (manifest van Nederlandse Marokkanen die waarschuwen voor Marokkaanse controlepolitiek over Marokkaanse gemeenschap)
De greep van Marokko (uitzending Eénvandaag) 
En, hoe was het in Marokko?

De moeizame relatie van Marokko met haar migranten
Debat in Rabat; over de Marokkaanse diaspora (Nadia Bouras en Roemer van Oordt)

Een selectie van de artikelen die voor maart 2007 op het
Allochtonenweblog zijn verschenen vindt u via onderstaande link in een pdf:

Download marokko_mensenrechten_migranten.pdf

(c) Ewoud Butter

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s